Фељтон: Македонскиот шарпланинец – живо национално богатство кое заслужува поголема грижа (четврт дел)
Дел IV – Шарпланинецот како национален бренд, културно наследство и можност за иднината
Од традиција кон визија
Секоја нација има нешто што ја претставува пред светот. Понекогаш тоа е природен феномен. Понекогаш архитектура. Понекогаш музика, храна или обичај. Но постојат и симболи кои се живи. Тие не се само предмети што ги чуваме во музеј. Тие дишат, растат и продолжуваат да ја носат приказната на своите предци. Македонскиот шарпланинец е токму таков симбол. Тој не е само раса на куче. Тој е сведоштво за еден начин на живот кој со векови постоел на македонските планини. Тој е врска меѓу човекот и природата. Меѓу традицијата и современоста. Меѓу минатото и иднината. Но за да остане живо наследство, не е доволно само да се гордееме со него.
Потребна е визија, многу знаење, работа и труд.
Национално богатство кое сè уште не е доволно препознаено
Во многу земји автохтоните животни раси се третираат како дел од националниот идентитет. Тие се заштитуваат, промовираат и користат како дел од културната дипломатија. Шарпланинецот има потенцијал за таква улога. Но неговата приказна сè уште не е доволно раскажана. За разлика од некои светски познати раси, кои одамна станале симболи на своите земји, шарпланинецот останува недоволно искористен потенцијал.
Причините се повеќе:
- недоволна институционална промоција;
- недостаток на национална стратегија;
- недоволно поврзување со туризмот;
- слаб маркетинг;
- губење на традиционалното знаење.
Ова не значи дека шансата е изгубена. Напротив. Во време кога светот повторно ги открива локалните вредности, автохтоните раси добиваат ново значење.
Шарпланинецот како дел од македонската приказна
Замислете турист кој доаѓа во Македонија. Покрај добрите услови за сместување, добрата храна, гостопримството…. тој бара искуство. Бара приказна. Бара нешто што не може да го најде насекаде. А што е поавтентично од:
- планинско село;
- старо бачило;
- традиционално производство на сирење;
- пешачење низ планина;
- средба со вистински шарпланинец?
Тука лежи огромниот потенцијал. Шарпланинецот може да биде дел од:
- планински туризам;
- етнотуризам;
- едукативен туризам;
- фотографски туризам;
- културни манифестации.
Тој може да стане симбол на македонските планини исто како што одредени животни станале препознатливи амбасадори на други држави.
Национален центар за шарпланинец – идеја за иднината
Еден од најзначајните чекори би било создавање национален центар посветен на расата.
Таков центар би можел да има повеќе функции:
Музејска функција
Презентирање на:
- историјата на расата;
- старите фотографии;
- опремата на овчарите;
- традиционалните бачила.
Научна функција
Истражување на:
- генетиката;
- здравјето;
- селекцијата;
- однесувањето.
Образовна функција
Организирање:
- предавања;
- работилници;
- програми за млади.
Туристичка функција
Посетителите би можеле да ја запознаат расата директно.
Таков центар би бил мост меѓу науката, традицијата и економијата.
Фестивал на шарпланинецот – повеќе од изложба
Во Македонија постојат бројни културни фестивали. Но еден национален фестивал посветен на шарпланинецот би можел да има уникатен карактер. Не би бил само натпревар за убавина.
Туку манифестација за прослава на цел еден начин на живот.
Програмата би можела да вклучува:
- изложби на расата;
- демонстрации на работа со стада;
- презентации на одгледувачи;
- традиционална музика;
- планинарски тури;
- презентација на локална храна;
- детски едукативни програми.
Со тоа шарпланинецот би се изместил од рамката „куче“ и би станал културен настан.
Поддршка на одговорното одгледување
Иднината на расата зависи од квалитетот на одгледувањето.
Потребен е модел кој ќе ги почитува и традицијата и науката.
Тоа значи:
- регистрација на единките;
- здравствени проверки;
- следење на генетската разновидност;
- зачувување на работните линии;
- едукација на сопствениците.
Посебно внимание треба да добијат старите работни линии.
Тие носат нешто што не може лесно да се создаде повторно:
- искуство.
- Генерации селекција.
- Прилагодување на условите.
Улогата на државата и локалните заедници
Заштитата на шарпланинецот не може да биде оставена само на ентузијасти.
Потребна е соработка меѓу:
- државни институции;
- општини;
- ветеринарни организации;
- кинолошки здруженија;
- сточари;
- научни установи.
Локалните заедници особено имаат важна улога.
Општините со планински региони можат да го вклучат шарпланинецот во:
- туристички стратегии;
- културни програми;
- рурални развојни планови.
Она што денес изгледа како традиција, утре може да стане економска можност.
Меѓународна промоција
Светот денес е поврзан повеќе од кога било. Една добра приказна може да стигне до милиони луѓе.
Шарпланинецот има сè што е потребно за меѓународна приказна:
- древно потекло;
- драматична планинска средина;
- силен карактер;
- врска со човекот;
- уникатен изглед.
Потребна е современа промоција:
- професионални фотографии;
- документарни филмови;
- дигитални архиви;
- присуство на светски изложби;
- соработка со странски одгледувачи.
Во XXI век не победува само оној што има богатство.
Победува оној што знае да го раскаже.
Шарпланинецот како симбол на отпорност
Можеби најголемата порака што ја носи оваа раса е токму отпорноста. Тој преживеал затоа што бил приспособлив. Но никогаш не ја изгубил суштината. Исто како и општествата, расите мора да се менуваат за да опстанат. Но промената не смее да значи губење на идентитетот. Шарпланинецот може да биде пример за тоа како традицијата и модерниот начин на живот можат да живеат заедно.
Последната порака – чуварот што треба ние да го чуваме
Со векови човекот барал заштита од шарпланинецот. Од него очекувал:
- да го чува стадото;
- да ја брани куќата;
- да ја заштити планината.
Денес улогата е обратна. Сега човекот треба да го заштити него. Не затоа што шарпланинецот е слаб. Туку затоа што секое културно богатство може да исчезне ако биде заборавено.
Зачувувањето на шарпланинецот значи зачувување на:
- македонските планини;
- сточарската традиција;
- народното знаење;
- биолошката разновидност;
- дел од националната приказна.
На крајот, најголемата вредност на шарпланинецот не е само во тоа што тој ја чува Македонија.
Туку во тоа што преку него Македонија може повторно да се сети на сопствената сила и големина на вредности.
Крај
милиони денари субвенции денеска се исплатени на 5.664 млекопроизводители,за произведено и предадено млеко. 
